Inleiding
Wilt u een nieuwe badkamer of keuken laten plaatsen? Of is er een fikse opknapbeurt nodig in deze veelgebruikte ruimtes? De verbouw van een badkamer of keuken is een omvangrijk project, waar veel bij komt kijken. Bij de indeling van deze ruimtes kunt u prima rekening houden met het milieu. U kunt eenvoudig water, energie en dus geld besparen. Het is belangrijk om deze zaken van tevoren goed op een rij te zetten.
Deze Verbouwwijzer biedt u een compleet overzicht van de keuzes waarvoor u komt te staan wanneer u een nieuwe badkamer of keuken laat plaatsen, of deze gaat verbouwen. Zo bent u goed voorbereid op een gesprek met de aannemer of de specialist. En dat is een eerste stap op weg naar een succesvolle verbouwing.
De eerste stappen
Uw wensen op een rij
Het is handig als u voorafgaand aan het gesprek met de aannemer al een beetje een idee heeft van wat u wilt. Met behulp van de informatie onder Bespreken met de aannemer of specialist kunt u uw wensen op een rij zetten.
Uw verbouwing in goede handen
Zoek een goede aannemer die kwaliteitsgaranties kan bieden. De BouwGarant-aannemer biedt deze garanties. Op www.bouwgarant.nl kunt u zoeken naar een BouwGarant-aannemer bij u in de buurt. Bij deze aannemers kunt u de www.bouwgarant/verbouwgarantie.afsluiten. Deze garantie beschermt u bij gebreken na de oplevering, gebreken in de constructie of een eventueel faillissement van de aannemer.
Werk uw plannen zoveel mogelijk uit voordat u een aannemer een offerte laat uitbrengen. Vraag eventueel bij een tweede aannemer ook een offerte aan. Maak met de aannemer duidelijke afspraken over de kosten van het uitbrengen van de offerte.
Referenties aannemer, specialist
Vraag voordat u in zee gaat met een aannemer en/of specialist naar referenties van eerder uitgevoerde bouwprojecten.
Energiebewust verbouwen
Rekening houden met het milieu kan u veel opleveren, zoals een comfortabele woning en geld in de portemonnee. Een milieubewuste keus hoeft niet duurder te zijn in aanschaf. En door energiezuinige maatregelen zal uw energierekening lager zijn dan voorheen. Wanneer u bij het vernieuwen of opknappen van een badkamer of keuken rekening wilt houden met het milieu, is het belangrijk om bij het zoeken van een aannemer te informeren of hij ervaring heeft met het gebruik van milieuvriendelijke materialen, energiezuinige apparaten en energie- en waterbesparende maatregelen. Zie ook www.milieucentraal.nl/.
Bouwvergunning
Voor het plaatsen van een badkamer of keuken is in principe geen bouwvergunning nodig. Het wordt een ander verhaal wanneer de badkamer of keuken in een nieuw te bouwen aanbouw komt. Voor een nieuwe aanbouw is meestal wel een bouwvergunning nodig. Via het Ministerie van VROM (www.vrom.nl) kunt u kijken hoe het zit met de vergunningplicht in uw situatie. Raadpleeg ook de Verbouwwijzer Aanbouw. Overleg bij twijfel altijd met uw gemeente.
Uw geldzaken goed geregeld
Bepaal voordat u een gesprek met de aannemer aangaat, of het voor u haalbaar is om een verbouwing te financieren. Met het Persoonlijk Budgetadvies van het NIBUD krijgt u inzicht in uw eigen financiële situatie. Bent u van plan om een verbouwing uit te laten voeren, dan kunt u het beste voorafgaand aan het gesprek met de aannemer bepalen hoe u de verbouwing gaat financieren. Zie ook www.eigenhuis.nl.
Rechtsbijstandsverzekering
Bij grotere verbouwingen kunt u een rechtsbijstandverzekering afsluiten. Mocht u tijdens de bouw een juridisch conflict met uw aannemer krijgen, dan dekt de verzekering de kosten van de procedure en die van de rechtsbijstand. Bij het afsluiten van een rechtsbijstandsverzekering geldt meestal een wachttijd van drie maanden, pas na deze tijd mag u de rechtsbijstand inschakelen. Meer informatie over verzekeringen vindt u op www.eigenhuis.nl.
Bespreken met aannemer
Vervangen of vernieuwen?
Wanneer een badkamer of keuken nog goed is, maar niet meer modern, kunt u overwegen om delen van de badkamer of keuken te vervangen. Dit is veel goedkoper dan het laten plaatsen van een compleet nieuwe badkamer of keuken. Bovendien scheelt het veel bouwafval en kost het minder nieuw materiaal - en dat is beter voor het milieu. U kunt denken aan het vervangen van kranen, kastdeuren of handgrepen. Ook kunt u met het beplakken of beschilderen van (enkele) tegels en nieuwe accessoires een mooi resultaat behalen.
Bestaande of nieuwe ruimte?
Wanneer u uw badkamer of keuken wilt vervangen, kunt u zich afvragen of de huidige ruimte nog steeds geschikt is. Laat u ook een aanbouw plaatsen, dan kunt u de keuken vergroten. Om uw badkamer naar een andere kamer te verplaatsen, moet u wel al het leidingwerk omleggen. Houd dan rekening met extra kosten.
Zelf doen of uitbesteden?
Bedenk van te voren goed of er werkzaamheden zijn die u zelf wilt uitvoeren, bijvoorbeeld het slopen van de oude badkamer of keuken. Overleg dit met de aannemer of specialist, en leg het vast in het contract.
Het ontwerp
Laat vooraf een plattegrond op schaal maken. Zo kunt u zien of uw wensen samengaan met de afmetingen van de badkamer of keuken. Zet de ruimte niet te vol, zodat er voldoende bewegingsruimte blijft, en de ruimte optimaal toegankelijk is. Belangrijk is ook om deuren voldoende breed en dorpels niet hoger dan 20 mm te maken.
Maak, waar mogelijk, gebruik van standaardmaten. Dan kunt u geprefabriceerde producten als systeemwanden, plaatmaterialen en kozijnen gebruiken. Deze zijn veelal goedkoper en het gebruik van geprefabriceerde producten resulteert in minder (bouw)afval.
Leidingen
Optimale leidingen zijn kort en zo dun mogelijk, zodat ze minder water bevatten. Hierdoor heeft u altijd snel warm water uit de kraan, en kunt besparen op het energiegebruik voor warm water. De wachttijd bij optimale leidingen is maximaal dertig seconden. U kunt leidingen kort houden door het warmwatertoestel zo dicht mogelijk bij badkamer of keuken te plaatsen.
Isoleer de warmwaterleiding niet, zelfs niet in onverwarmde ruimtes. In verband met het risico van Legionellabesmetting moeten warmwaterleidingen zo snel mogelijk afkoelen tot een veilige temperatuur onder 25 graden.
Het isoleren van cv-leidingen in koude ruimtes voorkomt dat warm water al is afgekoeld voordat het zijn bestemming heeft bereikt. Door afvoerbuizen van toilet, douche en bad te isoleren, voorkomt u geluidshinder.
Elektrische installatie
Al in een vroeg stadium van de verbouwing dient bekend te zijn waar de stopcontacten en de lichtpunten moeten komen. Bedenk dus van tevoren goed hoe u uw badkamer of keuken wilt inrichten.
Verlichting vormt een grote post op de energierekening. Door de juiste lampen op de juiste plekken toe te passen, kunt u met minder lampen en dus minder energie beter licht in huis halen. Op de pagina over verlichting op de site van Milieu Centraal vindt u meer informatie over het maken van een goed verlichtingsplan. Een spaarlamp verbruikt 75 procent minder energie dan een gloeilamp. Let daarom bij het kopen van nieuwe armaturen op of deze geschikt zijn voor spaarlampen.
Overleg met de aannemer of het nodig is om de groepenkast uit te breiden.
Vloer verbeteren
Bevindt de badkamer zich op de begane grond, isoleer dan de vloer. Anders gaat er veel warmte verloren via de vloer. Neemt u vloerverwarming, dan is isolatie zeker nodig.
Verwarming
Driekwart van het gasverbruik in een huishouden gaat naar verwarming. Dat is zo'n 1200 kubieke meter per jaar. Een besparing hierin kan dus best wat opleveren. Als iedereen een klein beetje bespaart, neemt ook de milieubelasting flink af.
Efficiënter verwarmen en de installatie goed gebruiken kost weinig moeite en levert veel op: minder gezondheidsrisico's, een lagere energierekening en meer veiligheid in huis.
De meeste Nederlandse huizen hebben centrale verwarming (cv). Een cv-systeem bestaat uit drie onderdelen: de warmtebron (zoals een cv-ketel), een verspreidingssysteem voor warmte (radiatoren en leidingen), en het regelsysteem (thermostaat).
U kunt veel energie besparen door een zuinige ketel te kiezen. De HR107-ketel is op dit moment de meest zuinige type. Deze ketel heeft een rendement van meer dan honderd procent. Dat komt door een condensor, die warmte uit de verbrandingsgassen terugwint en afgeeft aan het verwarmingswater. Stel dat de condensor een rendement heeft van tien procent, en de ketel zelf heeft een rendement van 97 procent, dan is het totale rendement 107 procent. Het is even investeren, maar dat heeft u snel terugverdiend door de lagere stookkosten. Meer informatie hierover vindt u op www.verwarmingswijzer.nl.
Voor de verwarming van de aanbouw kunt u kiezen voor vloer- en/of wandverwarming of verwarming met radiatoren. Vloer- en wandverwarming zijn geschikt voor een lage temperatuur verwarmingssysteem. Zo'n systeem is zuiniger met energie. Een ander voordeel van vloerverwarming is de betere luchtkwaliteit door minder stof. Zie ook www.milieucentraal.nl/Bespaartips verwarming.
Warm water
Door waterbesparende voorzieningen te plaatsen, zoals een kraan met doorstroombegrenzer en een spaardouche, kunt u flink besparen op het gebruik van warmwater en dus energie. Een toilet met spoelonderbreker of spaarknop zorgt dat u het toilet met minder water doorspoelt. Dat scheelt per jaar 23.000 liter water.
Plaats een warmwatertoestel zo dicht mogelijk bij de badkamer en de keuken om warmteverlies via de leidingen te beperken en te voorkomen dat er veel koud water verloren gaat, tijdens het wachten op warm water. Als goede plaatsing niet mogelijk is, probeer dan vertakte leidingen te vervangen door directe, onvertakte exemplaren. Dat scheelt wachttijd aan de warmwaterkraan en energie. Isoleer de warmwaterleiding niet, zelfs niet in onverwarmde ruimtes. In verband met het risico van Legionellabesmetting moeten warmwaterleidingen zo snel mogelijk afkoelen tot een veilige temperatuur onder 25 graden.
Wanneer de capaciteit van uw warmwatertoestel overeenkomt met de hoeveelheid warm water die uw huishouden verbruikt, krijgt u optimaal comfort bij een zo laag mogelijk energie- en waterverbruik. Met dit rekenmodel kunt u uitrekenen hoeveel liter warm water uw huishouden ongeveer per dag verbruikt. Met waterbesparende voorzieningen kunt u uw (warm) watergebruik aanzienlijk verminderen. Waterbesparende voorzieningen zijn te herkennen aan het Kiwa-Keur Laagverbruik logo.
Zonneboiler
Een zonneboiler verwarmt water met zonne-energie. Hiermee bespaart u energie(kosten) en voorkomt u CO2-uitstoot. Er zijn verschillende typen mogelijk: de standaard zonneboiler, de compacte zonneboiler, de CV-zonneboiler en de zonneboilercombi waarmee u ook uw huis verwarmt. De verschillen zitten in de boilerinhoud en in de bij de installatie passende naverwarmer. De naverwarmer is de ketel die bijwarmt als de zon onvoldoende warmte levert, of als de waterbehoefte erg groot is.
Met een standaard zonneboiler kan een gemiddeld huishouden circa 45 procent besparen op het energieverbruik voor warm kraanwater, dit komt overeen met ongeveer 170 m3 aardgas, of 119 euro. Vervangt de zonneboiler een elektrische boiler dan is de gemiddelde besparing groter, namelijk zo'n 800 kWh, of 192 euro per jaar. Een zonneboilercombi bespaart via verlaging van stookkosten nog vijf procent meer gas. De aardgasbesparing betekent een structurele verlaging van de CO2-uitstoot van zo’n 300 kg per jaar. Aangezien zonlicht niet op raakt, en bij gebruik van de zonneboiler dus nauwelijks CO2 vrijkomt, zijn zonneboilers duurzaam. Meer informatie op www.milieucentraal.nl/zonneboiler.
Douche WTW
Relatief nieuw is een douche-WTW. De WTW in de naam staat voor warmte terugwinning. Dat is een systeem rond de afvoer van de douche dat met de warmte uit wegstromend douchewater koud leidingwater voorverwarmt. De waterstromen blijven gescheiden. De boiler of ketel hoeft minder hard te stoken omdat het water voorverwarmd is. Dat scheelt u zo'n 150 kubieke meter gas per jaar, en daarmee 267 kilogram CO2 of ruim 90 euro op de energierekening. De meeste boilers en moderne, modulerende combiketels of modulerende badgeisers zijn geschikt om te combineren met de douche WTW. Lees meer op www.milieucentraal.nl/douche.
Ventileren
Om vochtproblemen te voorkomen en een gezond leefklimaat in huis te creëren, is goede ventilatie van groot belang. Dit is ook nodig om zuurstof aan te voeren en verbrandingsgassen af te voeren bij gebruik van een gasfornuis, warmwater- of verwarmingstoestel zonder directe aan- en afvoer naar buiten. Er bestaan drie hoofdtypen ventilatiesystemen. Indien mogelijk, is het goed om een openslaand raam in badkamer of keuken aan te laten brengen. Om verspreiding van vocht in de woning te voorkomen hebben een gesloten keuken en badkamer met goede ventilatievoorzieningen de voorkeur.
Badkamer
Het is belangrijk dat u van de badkamer een veilige ruimte maakt. Denk onder meer aan voldoende beweegruimte, antisliptegels op de vloer en (ruimte voor) grepen aan de wanden. Over de rand van een douchebak kunt u makkelijk struikelen. Douchen op de tegelvloer gaat dit gevaar tegen.
Thermostaatkranen kunt u instellen op een vaste temperatuur. Zo voorkomt u dat u of uw kinderen zich verbranden aan te heet douchewater.
In de badkamer wordt nog wel eens gespetterd met water. Aangezien water stroom geleid is het belangrijk dat deze ruimte goede geaard is. Op die manier is het niet mogelijk om een schok te krijgen.
Isoleer voor een extra comfortabel bad de onderzijde en zijkant van het bad. Het badwater blijft dan langer warm. Zo hoeft u minder vaak extra warm water toe te voegen.
Keuken
Aanrechtbladen moeten tegen een stootje kunnen. Daarom zijn slijtvastheid, vocht- en krasbestendigheid en onderhoud belangrijke zaken om bij de aankoop rekening mee te houden. Harde materialen zijn beter bestand tegen krassen dan zachte materialen. Diepe krassen maken het blad minder hygiënisch. Werkbladen zijn doorgaans beschermd aan de randen, maar in veel gevallen is het goed om de ruimte tussen blad en wand toch dicht te kitten, om zo het blad extra te beschermen. Verder zijn niet alle materialen even goed bestand tegen vlekken zoals van zuren, zepen en andere chemische producten. Zuren vinden we terug in etenswaren zoals azijn en citroen. Zepen zitten in schoonmaakmiddelen zoals afwasmiddel en allesreiniger.
Ventileren in de keuken is belangrijk om verbrandingsgassen en kookluchtjes snel het huis uit te krijgen. Een afzuigkap boven de kookplaat is hiervoor de beste oplossing. Let er wel op dat u een afzuigkap met motor niet zonder meer op ieder ventilatiekanaal kunt aansluiten. Soms kan dit helemaal niet. In andere gevallen moet u extra maatregelen nemen. Overleg dus eerst met een deskundige.
Is het niet mogelijk het warm watertoestel dicht bij de keuken te plaatsen, dan kan een keukenboiler de oplossing zijn. U hoeft dan minder lang te wachten tot er warm water is, waardoor u minder water verspilt. De vraag of een extra keukenboiler ook energiezuiniger is hangt van de omstandigheden af. Meer over de keukenboiler staat op www.milieucentraal.nl/keukenboiler .
In de keuken gebruiken we steeds meer apparatuur. Het is daarom handig als er voldoende stopcontacten zijn om alles aan te kunnen sluiten. Let bij de aanschaf van apparaten op het energieverbruik. Energiezuinige label A apparaten zijn soms iets duurder, maar door een lager energieverbruik verdient u de investering in korte tijd terug. Kijk voor meer informatie over energiezuinige kooktoestellen, koel- en vriesapparatuur, en afwassen met de hand of machine, op www.milieucentraal.nl/apparaten.
Afwerking
De badkamer en keuken zijn ruimtes waar vocht vrij spel heeft. Voor de afwerking van wand en vloer kunt u daarom het beste een vochtbestendig materiaal zoals tegels gebruiken. Tegels zijn slijtvast en hebben een lange levensduur. Helaas zijn ze wel trendgevoelig en worden ze vaak vervangen voordat het einde van de levensduur bereikt is. Dat is zonde want voor de productie van zowel keramische tegels als natuursteen is veel energie nodig.
Tegels van natuursteen zijn afkomstig uit de mijnbouw, ze worden in steengroeves uit rotsen gezaagd. De eigenschappen van natuursteen variëren sterk. Graniet en kwartsiet zijn het hardst, leisteen redelijk hard, en marmer en kalksteen zijn relatief zacht. Al deze steensoorten kunnen in badkamer en keuken worden toegepast.
Keramische tegels zijn gebakken op hoge temperaturen, ook dit vergt veel productie-energie. Vloertegels worden zwaarder belast dan wandtegels en zijn daarom dikker en sterker. Om krassen te voorkomen zijn vloertegels ongeglazuurd.
Vanwege het vocht in de badkamer kunt u wanden en plafonds beter niet schilderen met latex muurverven, omdat deze schimmelgevoelig zijn. Een schimmelwerende verf werkt meestal maar gedurende korte tijd. Minerale muurverf is niet gevoelig voor schimmel. Het vormt een harde (minerale) laag op de muur die zeer dampopen is.
Het toepassen van hout in een badkamer is een afrader. Kringen door spetters zijn bijna niet te voorkomen. Ook plaatmateriaal als MDF is gevoelig voor vocht.
Meer informatie vindt u op www.milieucentraal.nl/wand- en plafondafwerking.
Bouwafval
Gun gebruikte bouwmaterialen een tweede leven. Door zorgvuldig te slopen kunt u materialen, keukenonderdelen, apparaten en sanitair aanbieden voor hergebruik.
Ga zorgvuldig om met afval. Bouw- en sloopafval bestaat vaak uit diverse afvalstoffen: hout, kunststof, steen, keramiek (dakpannen, bakstenen), beton, zand, metaal en chemisch afval. Probeer deze stoffen zoveel mogelijk gescheiden te houden, en breng ze naar de gemeentelijke milieustraat.
Onderhoud = behoud
Goed onderhoud betekent langer plezier van uw woning. Bovendien behouden goed onderhouden huizen beter hun waarde. Het is mogelijk om een contract voor jaarlijks onderhoud voor diverse klussen af te sluiten. Vereniging Eigen Huis geeft informatie over onderhoud (www.eigenhuis.nl). Zie ook de onderhoudschecklist van BouwGarant: owww.bouwgarant.nl.
Duidelijke afspraken
Het contract
Wanneer u met een aannemer of badkamer- en keukenspecialist overeenstemming bereikt, is het belangrijk om een gespecificeerd contract op te stellen. Hierin staat een uitgebreide werkbeschrijving met tekeningen, eventueel berekeningen, materiaalkeuze, tijdsduur en een prijsopgave. Wanneer u zelf werkzaamheden wilt uitvoeren, doe dit dan in goed overleg met de aannemer.
Vereniging Eigen Huis heeft samen met BouwGarant een standaard bouwcontract opgesteld, de Verbouwingsovereenkomst 1998 (www.bouwgarant.nl). Hierin staat ook beschreven wat de leveringsvoorwaarden zijn voor zowel de opdrachtgever als de aannemer. Met een BouwGarant-aannemer bent u ervan verzekerd dat alle afspraken zwart op wit staan. Dat geldt ook voor tussentijdse afspraken, bijvoorbeeld over meerwerk.
Betalingsafspraken
Bij verbouwingen is het gebruikelijk om met de aannemer vooraf een vaste aanneemsom af te spreken. De betaling gebeurt meestal in termijnen.
Het kan gebeuren dat er tijdens de verbouwing wijzigingen in het oorspronkelijke plan ontstaan. Vraag de aannemer om een schriftelijke prijsopgave van dit meerwerk en de gevolgen voor de bouwtijd en -kosten.
Verzekering
Informeer of de aannemer goed is verzekerd. Een uitgebreide CAR-verzekering (Construction All Risks) biedt dekking bij schade die tijdens de verbouwing wordt aangericht aan het werk zelf, aan uw andere eigendommen of aan (eigendommen van) derden. Een BouwGarant-aannemer beschikt over een CAR- en aansprakelijkheidsverzekering. Daarnaast kunt u bij deze aannemer de verbouwgarantie afsluiten (www.bouwgarant.nl/verbouwgarantie). Dit geeft zekerheid bij faillissement, kwalitatieve en constructieve gebreken.
De Verbouwwijzer is een initiatief van BouwGarant, Vereniging Eigen Huis, Milieu
Centraal en SBR. In de reeks Verbouwwijzers zijn verschenen: Aanbouw, Badkamer en
keuken, Dak en dakgoor, Dakraam en dakkapel, Indeling van de woning, Isoleren, Kozijnen
en Serre. Bij overname van informatie willen wij een bronvermelding (Bron: www.verbouwwijzer.nl).