Inleiding
Wilt u een comfortabele en energiezuinige woning? Isoleren is de oplossing om warmteverlies via ramen en muren, via het dak en de vloer tegen te gaan. Zo kunt u uw energierekening fors verlagen. Bovendien zal het wooncomfort toenemen. Vooral in oudere woningen, die over het algemeen matig geïsoleerd zijn, valt grote winst te halen met isolatie. Er zijn veel mogelijkheden om energie te besparen, onder meer dubbel glas, dak-, vloer- en gevelisolatie. De isolatiematerialen hebben alleen effect als ze op de juiste manier zijn aangebracht. Met een deskundige aanpak kunt u veel voordeel behalen.
Deze Verbouwwijzer biedt een compleet overzicht van de keuzes waarvoor u komt te staan wanneer u uw woning wilt isoleren. Zo bent u goed voorbereid op een gesprek met de aannemer. Dat is een eerste stap op weg naar een succesvolle verbouwing.
De eerste stappen
Doordacht isoleren
Maak voordat u begint met isoleren een goed plan. Als gevolg van verkeerd of onvolledig isoleren kunt u namelijk last krijgen van vochtproblemen in uw woning. Gebruik het plan ook om te bekijken met welke maatregelen u in uw situatie het beste kunt beginnen. Dakisolatie en het dichten van naden en kieren zijn maatregelen die altijd kostenefficiënt werken. Bij de eerste is de energiebesparing zo groot, dat de investering vaak al binnen drie jaar is terugverdiend. Het dichten van naden en kieren levert in verhouding tot de andere maatregelen een kleine energiebesparing op. Maar de kosten zijn laag, bovendien draagt het bij aan de verbetering van het wooncomfort.
Een goede hulp bij het maken van een isolatieplan is het Maatwerkadvies Energiebesparing. Dit is een energiebesparingsadvies dat een adviseur bij u thuis op komt stellen. Het advies brengt de mogelijkheden om energie te besparen in kaart. Lees meer over de mogelijkheden voor zo’n advies op www.milieucentraal.nl.
Isoleren: de mogelijkheden
De gehele buitenkant van de woning kunt u laten isoleren. Mogelijkheden zijn dus: dakisolatie, gevelisolatie, isolerend glas, vloerisolatie en isolatie van de kruipruimte. Maatregelen die u binnenshuis kunt treffen, zijn het voorkomen van tocht door naden en kieren af te dichten en het isoleren van cv-leidingen in onverwarmde ruimtes.
Isoleer de warmwaterleiding niet, zelfs niet in onverwarmde ruimtes. In verband met het risico van Legionellabesmetting moeten warmwaterleidingen zo snel mogelijk afkoelen tot een veilige temperatuur onder 25 graden Celsius.
Op de pagina over isoleren op www.milieucentraal.nl kunt u bekijken wat de mogelijkheden in uw situatie zijn, inclusief de investering, besparing en terugverdientijd. Naast energiebesparende isolatie, kunt u ook geluidsisolatie toepassen. Kijk hiervoor op www.eigenhuis.nl.
Uw wensen op een rij
Het is handig als u voorafgaand aan het gesprek met de aannemer al een beetje een idee heeft van wat u wilt. Met behulp van de informatie onder Bespreken met de aannemer kunt u uw wensen op een rij zetten.
Uw verbouwing in goede handen
Zoek een goede aannemer die kwaliteitsgaranties kan bieden. De BouwGarant-aannemer biedt deze garanties. Op www.bouwgarant.nl kunt u zoeken naar een BouwGarant-aannemer bij u in de buurt. Bij deze aannemers kunt u de VerBOUWgarantie afsluiten (zie: www.bouwgarant.nl). Deze garantie beschermt u bij gebreken na de oplevering, gebreken in de constructie of een eventueel faillissement van de aannemer.
Werk uw plannen zoveel mogelijk uit voordat u een aannemer een offerte laat uitbrengen. Vraag eventueel bij een tweede aannemer ook een offerte aan. Maak met de aannemer duidelijke afspraken over de kosten van het uitbrengen van de offerte.
VENIN is een vereniging van bedrijven die zijn gespecialiseerd in het na-isoleren van woningen. Op www.venin.nl vindt u onder meer adressen.
Referenties aannemer
Vraag voordat u in zee gaat met een architect en/of aannemer naar referenties van eerder uitgevoerde bouwprojecten.
Optimale energiebesparing
De isolatiewaarde (of R-waarde) van isolatiemateriaal moet voldoen aan de eisen van het Bouwbesluit. Als u extra goed wilt isoleren kunt u kiezen voor materialen met een hogere isolatiewaarde. U bespaart dan nog meer energie. Voor een optimale isolatie moeten de isolatiematerialen op een juiste, deskundige manier aan zijn gebracht. Voorkom koudebruggen en zorg dat er geen kieren ontstaan tussen isolatiematerialen.
Vochtig isolatiemateriaal verliest het zijn isolerende werking. Daarom moet bij binnenisolatie altijd een dampremmende laag tegen het isolatiemateriaal worden aangebracht. Vaak zit aan één kant van isolatiedekens al een dampremmend folie, deze laag moet aan de warme kant, dus aan de woonzijde, zitten. In het folie mogen geen gaten ontstaan, want op die plekken kan door vocht schimmel ontstaan.
In een goed geïsoleerde woning hoeft de verwarming minder hard te draaien. De capaciteit van het verwarmingstoestel en eventuele radiatoren kan dus minder groot zijn. Als u de verwarmingsinstallatie laat vernieuwen, kunt u rekening houden met de isolatieplannen. Dat kan geld besparen.
Bouwvergunning
Wanneer door isolatiewerkzaamheden het uiterlijk van de woning - dus de buitenzijde - verandert, heeft u mogelijk een bouwvergunning nodig. Neem in dat geval contact op met de afdeling Bouw- en Woningtoezicht van uw gemeente. Op www.vrom.nl kunt u kijken of u in uw situatie een bouwvergunning nodig heeft. Houd er rekening mee dat elke verbouwing aan de wettelijke eisen van het Bouwbesluit moet voldoen. Overleg dit met de aannemer.
Subsidiemogelijkheden
Op dit moment geeft de overheid geen subsidie voor isolerende maatregelen. Wel kunt u bij uw gemeente informeren of deze subsidiemogelijkheden heeft.
Uw geldzaken goed geregeld
Bepaal voordat u een gesprek met de aannemer aangaat, of het voor u haalbaar is om een verbouwing te financieren. Met het Persoonlijk Budgetadvies op www.nibud.nl krijgt u inzicht in uw eigen financiële situatie. Bent u van plan om een verbouwing te laten doen, dan kunt u het beste voorafgaand aan het gesprek met de aannemer bepalen hoe u de verbouwing gaat financieren, zie www.eigenhuis.nl.
Rechtsbijstandsverzekering
Bij grotere verbouwingen kunt u een rechtsbijstandverzekering afsluiten. Mocht u tijdens de bouw een juridisch conflict met uw aannemer krijgen, dan dekt de verzekering de kosten van de procedure en die van de rechtsbijstand. Bij het afsluiten van een rechtsbijstandsverzekering geldt meestal een wachttijd van drie maanden, pas na deze tijd mag u de rechtsbijstand inschakelen. Meer informatie over verzekeringen vindt u op www.eigenhuis.nl.
Bespreken met de aannemer
Ventileren
Door de isolatie te verbeteren neemt de natuurlijke ventilatie van uw huis af. Om vochtproblemen te voorkomen en een gezond leefklimaat in huis te behouden is ventilatie van een geïsoleerde woning belangrijk. Kijk op www.milieucentraal.nl voor informatie. Controleer de ventilatievoorzieningen in uw woning en verbeter deze zo nodig.
De Woonbond heeft de Toetslijst Ventilatie ontwikkeld. Door deze in te vullen krijgt u een idee hoe het in uw woning is gesteld met de ventilatie. Ook krijgt u verbetertips aangereikt. Kijk voor meer informatie op www.woonbond.nl.
Voorkom koudebruggen
Vocht in huis slaat neer op koude plekken. Vooral als deze grenzen aan warme, goed geïsoleerde plekken. Zo'n grensvlak van een warme en koude plek heet een koudebrug. Wanneer u uw gevel laat isoleren, maar het enkele glas van de vensters niet vervangt door dubbele beglazing, zal op die laatste plek een vochtprobleem ontstaan. Dit is op te lossen door dubbel glas of HR++ glas te nemen. Met goede isolatie zijn bestaande koudebruggen te verhelpen en nieuwe te voorkomen.
Dakisolatie
Het isoleren van het dak levert een grote besparing op. Zeker als het gaat om een verwarmde zolder. U bespaart hiermee al gauw tientallen procenten op uw energierekening. Een schuin dak kunt u zowel aan de binnen- en buitenzijde isoleren. Bij een onverwarmde zolder is het slim om de zoldervloer te isoleren in plaats van het dak. Platte daken moeten bij voorkeur aan de buitenzijde worden geïsoleerd.
Voor de isolatie van een dak kunt u kiezen uit een groot aantal materialen. De milieuverschillen tussen alle isolatiematerialen zijn klein, ten opzichte van de energiebesparing die het isoleren met zich meebrengt. Welk materiaal u ook kiest, het levert altijd energiebesparing en dus milieuwinst op.
Op www.milieucentraal.nl krijgt u op de pagina over dakisolatie een advies op maat over uw mogelijkheden. Hiermee kunt u ook uitrekenen wat uw investeringen en besparingen zullen zijn.
Gevelisolatie
Het isoleren van uw buitenmuren verhoogt het comfort van uw woning. U heeft minder last van een koude uitstraling van de muren. Ook zorgt het voor minder geluidsoverlast van buiten naar binnen. Na-isolatie van een bestaande gevel kan op drie verschillende manieren: isoleren van de buitenzijde, isoleren van de ruimte tussen de binnen- en buitenmuur (spouw) en isoleren van de binnenzijde.
Bij verbouwing of ingrijpende renovatie is het van belang dat u voldoet aan de eisen van het Bouwbesluit. De warmteweerstand van de gevel moet volgens het Bouwbesluit minimaal 2,5 m2.K/W bedragen. Voor de meeste isolatiematerialen komt dit neer op een laag van minimaal acht centimeter.
Welke toepassing in uw situatie mogelijk is, en wat daarbij de investering en besparing is, kunt u bekijken op www.milieucentraal.nl.
Isolerend glas
Met isolerend dubbel glas neemt uw wooncomfort toe en bespaart u flink op de energiekosten. Hoe hoger de isolatiewaarde, hoe meer energie u bespaart. HR++glas isoleert het beste. Het is iets duurder in aanschaf, maar door de extra energiebesparing verdient deze investering zichzelf terug.
Niet alleen de isolatiewaarde van het glas is belangrijk, ook de isolatiewaarde van het kozijn telt mee, omdat via het kozijn ook warmte verloren kan gaan. Houten of kunststof kozijnen hebben een lagere waarde dan kozijnen van aluminium, en isoleren dus beter. Moderne aluminium kozijnen met een thermische onderbreking isoleren net zo goed als houten of kunststof kozijnen.
Op www.milieucentraal.nl kunt u voor uw situatie uitrekenen wat de kosten en besparingen zijn van de verschillende soorten dubbel glas.
Vloerisolatie
Vloerisolatie bespaart niet alleen energie en geld, maar levert u bovendien een comfortabel huis op: geen koude voeten meer en minder tocht in huis.
De mogelijkheden om uw vloer op de begane grond te isoleren hangen af van de aanwezigheid en de hoogte van een kruipruimte. Als u een kruipruimte heeft van 35 cm of hoger, kunt u kiezen tussen het isoleren van de onderkant van de vloer en het isoleren van de bodem. Het isoleren van de onderkant van de vloer levert het meeste comfort op.
Meer informatie over de mogelijkheden, de materialen, het prijskaartje en de terugverdientijd van vloerisolatie leest u op de www.milieucentraal.nl.
Comfortabeler zonder tocht
Kieren bij ramen en deuren veroorzaken warmteverlies en onaangename tocht in huis. Een tochtig huis voelt koud aan, en daardoor kan u de neiging hebben om de thermostaat hoger te zetten. Maar met tochtstrips en ander materiaal kunt u kieren gemakkelijk en blijvend dichten. Laat de kieren onder de deuren binnenshuis zitten, dat draagt bij aan een goede luchtcirculatie. Kijk bij Naden en kieren op www.milieucentraal.nl voor meer informatie over dit onderwerp. Kijk op www.SBR.nl voor informatie over luchtdichte aansluiting van kozijnen.
Zorg in een goed geïsoleerd huis wel voor voldoende ventilatie en lucht regelmatig, anders wordt de lucht in huis te vochtig. Vochtige lucht voelt relatief koud aan, zodat u geneigd bent de thermostaat hoger te zetten. Bovendien veroorzaakt vocht schimmels en ziektes als astma en allergieën. Zie ook www.milieucentraal.nl voor meer informatie over vocht en ventilatie.
Leidingen isoleren
Soms lopen verwarmingsbuizen door onverwarmde ruimtes, bijvoorbeeld onder de begane grondvloer of in kastruimte op zolder. Hier geven ze onnodig warmte af aan de omgeving. Door op die plaatsen de leidingen te isoleren bespaart u per meter leiding jaarlijks ongeveer 3 m3 gas.
Isoleer de warmwaterleiding niet, zelfs niet in onverwarmde ruimtes. In verband met het risico van Legionellabesmetting moeten warmwaterleidingen zo snel mogelijk afkoelen tot een veilige temperatuur onder 25 graden Celsius.
Duidelijke afspraken
Het contract
Wanneer u met een aannemer overeenstemming bereikt, is het belangrijk om een gespecificeerd contract op te stellen. Hierin staat een uitgebreide werkbeschrijving met tekeningen, eventueel berekeningen, materiaalkeuze, tijdsduur en een prijsopgave. Wanneer u zelf werkzaamheden wilt uitvoeren, doe dit dan in goed overleg met de aannemer.
Vereniging Eigen Huis heeft samen met BouwGarant een standaard bouwcontract opgesteld, de Verbouwingsovereenkomst 1998. Hierin staat ook beschreven wat de leveringsvoorwaarden zijn voor zowel de opdrachtgever als de aannemer. Met een BouwGarant-aannemer bent u ervan verzekerd dat alle afspraken zwart op wit staan. Dat geldt ook voor tussentijdse afspraken, bijvoorbeeld over meerwerk.
Betalingsafspraken
Bij verbouwingen is het gebruikelijk om met de aannemer vooraf een vaste aanneemsom af te spreken. De betaling gebeurt meestal in termijnen.
Het kan gebeuren dat er tijdens de verbouwing wijzigingen in het oorspronkelijke plan ontstaan. Vraag de aannemer om een schriftelijke prijsopgave van dit meerwerk en de gevolgen voor de bouwtijd en -kosten.
Verzekering
Informeer of de aannemer goed is verzekerd. Een uitgebreide CAR-verzekering (Construction All Risks) biedt dekking bij schade die tijdens de verbouwing wordt aangericht aan het werk zelf, aan uw andere eigendommen of aan (eigendommen van) derden. Een BouwGarant-aannemer beschikt over een CAR- en aansprakelijkheidsverzekering. Daarnaast kunt u bij deze aannemer de VerBOUWgarantie afsluiten. Dit geeft zekerheid bij faillissement, kwalitatieve en constructieve gebreken.
De Verbouwwijzer is een initiatief van BouwGarant, Vereniging Eigen Huis, Milieu
Centraal en SBR. In de reeks Verbouwwijzers zijn verschenen: Aanbouw, Badkamer en
keuken, Dak en dakgoor, Dakraam en dakkapel, Indeling van de woning, Isoleren, Kozijnen
en Serre. Bij overname van informatie willen wij een bronvermelding (Bron: www.verbouwwijzer.nl).